Το άγχος μπορεί να οδηγήσει σε εξαρτήσεις από τα social media και το ίντερνετ

Νέα μελέτη υποστηρίζει ότι οι νέοι ενήλικες που αντιμετωπίζουν κοινωνικό άγχος είναι πιο ευάλωτοι σε ψηφιακές εξαρτήσεις, ειδικά από τα κοινωνικά δίκτυα. Οι επιστήμονες από το Chinese University of Hong Kong παρατήρησαν ότι η τάση σύγκρισης με άλλους χρήστες στο διαδίκτυο παίζει κεντρικό ρόλο. Οι νέοι αυτοί συχνά στρέφονται σε ψηφιακούς χώρους για να αποφύγουν την άμεση κοινωνική αλληλεπίδραση, επιδιώκοντας αίσθημα σύνδεσης χωρίς την πίεση της προσωπικής επαφής, κάτι που όμως μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο συνεχούς περιήγησης και έμμονης ενασχόλησης με τα κοινωνικά δίκτυα.

Η μελέτη παρακολούθησε 330 νέους ηλικίας 18 έως 25 ετών, κυρίως φοιτητές, με ερωτηματολόγια και επανεκτίμηση μετά από τρεις μήνες. Τα ευρήματα έδειξαν ότι όσοι ξεκινούσαν με υψηλά επίπεδα κοινωνικού άγχους ήταν πολύ πιθανό να εμφανίσουν αύξηση συμπτωμάτων ψηφιακής εξάρτησης στο τέλος της περιόδου. Η τάση σύγκρισης με άλλους στο διαδίκτυο λειτούργησε ως κρίσιμο ενδιάμεσο στάδιο: όσο περισσότερο οι συμμετέχοντες αξιολογούσαν τον εαυτό τους σε σχέση με τους άλλους, τόσο μεγαλύτερη ήταν η πιθανότητα ανάπτυξης ψηφιακής εξάρτησης.

Η ψυχολογία πίσω από την ψηφιακή εξάρτηση

Κατά την περίοδο της «ενηλικίωσης», από τα τέλη της εφηβείας έως τα μέσα της δεκαετίας των 20, οι νέοι διαμορφώνουν την ταυτότητά τους και αναπτύσσουν κοινωνικές σχέσεις. Όσοι έχουν έντονο άγχος αξιολόγησης συχνά αποφεύγουν τις φυσικές συναντήσεις και βρίσκουν καταφύγιο στον ψηφιακό κόσμο. Εκεί, η συνεχής σύγκριση με φίλους ή ξένους – είτε για να αισθανθούν καλύτερα είτε χειρότερα – δημιουργεί ένα μοτίβο που καθιστά δύσκολη την αποσύνδεση και την επιστροφή στις πραγματικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, περίπου το 30% των συμμετεχόντων παρουσίαζαν συμπτώματα που έδειχναν υψηλό κίνδυνο ψηφιακής εξάρτησης. Οι γυναίκες φάνηκαν ιδιαίτερα ευάλωτες, πιθανώς επειδή η χρήση ψηφιακών εργαλείων για την επικοινωνία συνδέεται περισσότερο με τις σχέσεις και την κοινωνική τους ταυτότητα. Αντίθετα, οι άνδρες δεν παρουσίασαν στατιστικά σημαντικό μοτίβο, κάτι που οι ερευνητές αποδίδουν στον μικρό αριθμό ανδρών συμμετεχόντων.

Φόβος, σύγκριση και ο κύκλος της εξάρτησης

Οι ειδικοί τονίζουν ότι το κοινωνικό άγχος λειτουργεί ως προάγγελος της σύγκρισης, ενώ η σύγκριση προάγει τη συνεχή χρήση και την εξάρτηση από ψηφιακές πλατφόρμες. Αν και η μελέτη επικεντρώθηκε κυρίως σε φοιτητές και γενικά δίκτυα, χωρίς διάκριση μεταξύ μηνυμάτων ή φωτογραφιών, η τάση αυτή προσφέρει χρήσιμα δεδομένα για την κατανόηση της συμπεριφοράς των νεαρών χρηστών. Η έρευνα υποδεικνύει ότι η συνεχής επιβεβαίωση της κοινωνικής μας θέσης online μπορεί να γίνει ψυχολογικά εθιστική, ειδικά για όσους αντιμετωπίζουν αβεβαιότητα σχετικά με τον εαυτό τους.

Οι ερευνητές προτείνουν πρακτικά μέτρα για την προστασία της ψυχικής υγείας: στις συνεδρίες με κοινωνικά αγχώδεις ασθενείς οι ειδικοί θα πρέπει να διερευνούν τη χρήση ψηφιακών μέσων και να τους βοηθούν να μειώσουν τη σύγκριση με άλλους. Παράλληλα, οι προγραμματιστές πλατφορμών οφείλουν να σχεδιάζουν εργαλεία που περιορίζουν την ατέρμονη περιήγηση και την έμφαση στην κοινωνική κατάταξη, ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο ψηφιακής εξάρτησης.

Ο ρόλος της τεχνολογίας και της ψυχολογίας

Η μελέτη έχει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η ψηφιακή εξάρτηση δεν είναι μόνο θέμα χρόνου μπροστά στην οθόνη, αλλά συνδέεται άρρηκτα με ψυχολογικούς παράγοντες, όπως το κοινωνικό άγχος και τη σύγκριση με άλλους. Η πρόληψη και η εκπαίδευση σε υγιείς ψηφιακές συνήθειες είναι σημαντικές, ειδικά για νέους ενήλικες σε φάση διαμόρφωσης ταυτότητας και κοινωνικών δεξιοτήτων.